Jong Landschap

Van realisme naar surrealisme

Jakob Smits is meer dan een schilder van traditionele landschappen. Met de elementen die hij aantrof in zijn omgeving gaf hij de wereld weer zoals niemand haar ooit gezien had. Hij had genoeg aan een wolk, een molen, een hoeve of een boom om de essentie van de Kempen op te roepen. Smits nodigde zo generaties kunstenaars uit om anders naar het bestaan te kijken.

In de tentoonstelling 'Jong Landschap' laten het Jakob Smitsmuseum en Dynamiek! zien hoe moderne kunstenaars als Paul van Ostaijen, Jules Schmalzigaug en Floris Jespers de verknipte landschappen van Smits leerden kennen én waarderen, en hoe zij vervolgens een stap verder zetten op het pad naar het expressionisme en het surrealisme.

Van Ostaijen, kunstcriticus

Toen Paul van Ostaijen in het voorjaar van 1914 de tentoonstelling van de Antwerpse vereniging Kunst van Heden bezocht in zijn nog prille rol als kunstcriticus, trof hij daar meer dan honderd schilderijen van Jakob Smits aan. Hij herkende meteen het vakmanschap van de Meester van Achterbos. Van Ostaijen noemde Smits ‘de sterkste, zoo niet de eenige Vlaamsche klassieker’.

Maar in het latere werk van Smits was ook iets geslopen waar Van Ostaijen zijn vinger niet meteen achter kreeg. Smits had geen ‘berusting’ gevonden in de ‘mooiheid’ die hij schiep. Zijn beelden kregen iets vreemds. Maar waarom? Die vraag liet Van Ostaijen nooit meer los. Aan het einde van zijn korte leven, wijdde hij als galerist een tentoonstelling aan Smits waarin juist dat latere werk centraal stond.


Bruegel

'Jong Landschap' plaatst het werk van Jakob Smits in de bij uitstek modernistische zoektocht naar een andere werkelijkheid. Net omdat Smits de geprezen schilder was van het traditionele Vlaamse leven, viel het rusteloze zoekers als Van Ostaijen, Schmalzigaug, Jespers, Léonard en anderen op dat Smits langzaamaan iets anders ging verlangen van de kunst.

De schilder die zich zo graag spiegelde aan Rembrandt begon hoe langer hoe meer naar het bestaan te kijken als Pieter Bruegel, de schilder van het menselijke gebrek. Hoe langer Smits ook naar zijn geliefde Kempense vergezichten keek, hoe meer hij dat landschap als het ware verknipte en naar zijn hand zette.

In deze nieuwe tentoonstelling volgt de bezoeker de fascinerende dialoog tussen de averechtse traditionalist Jakob Smits en de beweeglijke ideeën over moderne kunst, zoals die in Vlaanderen vorm kregen onder de pen van dichter en kunsttheoreticus Paul van Ostaijen.

'Jong Landschap' vertelt het verhaal van een kunsttraditie die begint bij Pieter Bruegel, een tweede hoogtepunt beleeft bij James Ensor, grondig opgeschud wordt door de vernietigende Eerste Wereldoorlog en uiteindelijk uitmondt in het fantastische universum van het surrealisme.


Meesterwerken en poëzie

'Jong Landschap' brengt verrassende werken bij elkaar, zowel uit privéverzamelingen als uit de collecties van gerenommeerde musea. Naast etsen en tekeningen van Pieter Bruegel en James Ensor, trekt Heinrich Campendonks meesterwerk Landschap met naakten (1921) de aandacht.

Tijdens Van Ostaijens verblijf in Duitsland werd Campendonk een van zijn beste vrienden. Hij droeg twee ‘landelijke gedichten’ op aan de Duitse schilder en samen dachten ze na over het wezen van de moderne kunst. Die moderne kunst moest zich in hun ogen vooral bezig houden met de ongerijmdheden en de ongrijpbaarheid van het bestaan. De ideeën die zo tot stand kwamen, oefenden grote invloed uit op schilders als Floris Jespers, Prosper De Troyer en Hubert Wolfs.

Met werken van: Pieter Bruegel de Oude, James Ensor, Jakob Smits, Eugeen Van Mieghem, Jules Schmalzigaug, Heinrich Campendonk, Paul van Ostaijen, Jos Léonard, Ferdinand Schirren, Jean Brusselmans, Edith Van Leckwyck, Hubert Wolfs, Alex Lallemand, Pere Creixams, Walter Vaes,
Walter Grammatté en Gaston Burssens

De tentoonstelling is een samenwerkingsproject van de Vrienden van het Jakob Smitsmuseum, de Gemeente Mol, Stichting Ronald Luyten/Jakob Smits, Stuifzand en Dynamiek!